Umów wizytę

Metoda McKenziego

Metoda McKenziego, określana również jako MDT – Mechanical Diagnosis and Therapy, to system badania i terapii dolegliwości narządu ruchu, szczególnie kręgosłupa. Jej podstawą nie jest wykonywanie jednego zestawu ćwiczeń, ale obserwacja tego, jak objawy pacjenta zmieniają się pod wpływem określonych ruchów, pozycji i obciążenia.

Spis treści

W CKR zaczynamy od dokładnego wywiadu i badania funkcjonalnego. Sprawdzamy między innymi, które pozycje nasilają dolegliwości, które je zmniejszają, czy ból zmienia swoją lokalizację oraz jak organizm reaguje na kilkukrotne powtórzenie konkretnego ruchu. Na tej podstawie fizjoterapeuta może określić dalszy sposób postępowania.

Ważną częścią metody McKenziego jest również edukacja. Pacjent uczy się rozpoznawać reakcje swojego organizmu, prawidłowo wykonywać dobrane ćwiczenia i reagować na pierwsze oznaki nawrotu dolegliwości.

Najważniejsze informacje o metodzie McKenziego

  • Metoda McKenziego to przede wszystkim system badania i klasyfikacji objawów, a nie gotowy zestaw ćwiczeń.
  • Stosuje się ją przede wszystkim w przypadku dolegliwości kręgosłupa, ale MDT może być wykorzystywane również przy wybranych problemach dotyczących kończyn.
  • Fizjoterapeuta ocenia reakcję na powtarzane ruchy i określone pozycje.
  • Jednym z ważnych elementów badania jest określenie preferencji kierunkowej.
  • U części pacjentów obserwuje się centralizację objawów, czyli wycofywanie się bólu promieniującego w kierunku kręgosłupa.
  • Ćwiczenia nie zawsze polegają na wykonywaniu przeprostów.
  • Istotnym celem terapii jest nauczenie pacjenta samodzielnego kontrolowania objawów i zapobiegania nawrotom.
  • Nie każdy ból kręgosłupa kwalifikuje się do postępowania według zasad MDT – badanie służy także wychwyceniu sytuacji wymagających innej terapii lub dalszej diagnostyki.
metoda McKenziego

Metoda McKenziego to nie tylko ćwiczenia na przeprost

Utożsamianie metody McKenziego wyłącznie z przeprostami kręgosłupa jest dużym uproszczeniem. Kierunek ćwiczenia powinien wynikać z badania i reakcji konkretnego pacjenta. Podczas badania fizjoterapeuta może sprawdzać reakcję organizmu na ruch w różnych kierunkach, między innymi na zgięcie, wyprost czy ruchy boczne. Znaczenie może mieć również określona pozycja utrzymywana przez dłuższy czas. Przykładowo jedna osoba może zauważyć zmniejszenie objawów podczas ruchu w kierunku wyprostu, natomiast u innego pacjenta korzystniejsza może być zupełnie inna strategia. Dlatego nie istnieje jedno uniwersalne „ćwiczenie McKenziego”, które można zalecić każdej osobie z bólem pleców.

W praktyce ważniejsze od samej nazwy ćwiczenia jest to:

  • jak zmienia się ból w trakcie jego wykonywania,
  • co dzieje się z objawami po kilku powtórzeniach,
  • czy poprawia się zakres ruchu,
  • czy ból promieniujący zmienia swoją lokalizację,
  • czy uzyskana poprawa utrzymuje się po zakończeniu ruchu.

Co fizjoterapeuta ocenia w metodzie McKenziego?

W MDT istotne jest nie tylko miejsce bólu, ale przede wszystkim sposób, w jaki objawy reagują na ruch i pozycję ciała.

Dlatego podczas badania pytamy między innymi:

  • kiedy pojawiły się pierwsze dolegliwości,
  • czy objawy wystąpiły nagle, czy narastały stopniowo,
  • gdzie dokładnie odczuwany jest ból,
  • czy ból promieniuje do pośladka, uda, łydki, stopy, barku lub ręki,
  • czy występuje drętwienie, mrowienie lub osłabienie,
  • jakie pozycje nasilają dolegliwości,
  • co przynosi ulgę,
  • jak pacjent reaguje na siedzenie, stanie i chodzenie,
  • czy problem nasila się podczas schylania lub prostowania,
  • jak dolegliwości zachowują się rano, wieczorem i po dłuższym bezruchu,
  • czy podobne epizody występowały wcześniej.

Następnie oceniane mogą być ruchomość i podstawowe ruchy kręgosłupa. Wybrane ruchy są powtarzane kilkukrotnie, ponieważ pojedyncze wykonanie nie zawsze pokazuje pełną reakcję organizmu.

Może zdarzyć się, że pierwszy ruch wywołuje dyskomfort, ale kolejne powtórzenia powodują stopniowe zmniejszanie objawów. Możliwa jest również sytuacja odwrotna – dolegliwości narastają lub zaczynają przemieszczać się dalej od kręgosłupa.

Obie reakcje są dla fizjoterapeuty ważną informacją.

Czym jest preferencja kierunkowa?

Preferencja kierunkowa oznacza taki kierunek ruchu lub pozycję, które powodują powtarzalną, korzystną zmianę objawów lub funkcji pacjenta.

Zmiana może dotyczyć nie tylko zmniejszenia bólu.

Po odpowiednio dobranym ruchu pacjent może na przykład:

  • łatwiej się wyprostować,
  • wykonać większy zakres ruchu,
  • swobodniej chodzić,
  • odczuwać mniej bólu podczas siadania lub wstawania,
  • zauważyć zmniejszenie objawów w kończynie,
  • wykonywać czynność, która wcześniej była ograniczona.

Dlatego podczas badania nie pytamy wyłącznie: „Czy boli mniej?”.

Równie ważne mogą być pytania:

  1. Czy ból znajduje się w tym samym miejscu?
  2. Czy można wykonać większy ruch?
  3. Czy objawy w nodze lub ręce są mniejsze?
  4. Czy łatwiej wykonać ruch, który wcześniej sprawiał trudność?

Preferencja kierunkowa nie jest przypisywana na podstawie rozpoznania z badania obrazowego. Musi wynikać z reakcji pacjenta obserwowanej podczas badania.

Centralizacja bólu – co oznacza?

Centralizacja to zjawisko, w którym objawy występujące wcześniej dalej od kręgosłupa stopniowo wycofują się w jego kierunku pod wpływem odpowiednio dobranego ruchu lub pozycji.

Można to wyjaśnić na prostym przykładzie. Pacjent początkowo odczuwa ból w dolnej części pleców, pośladku, udzie i łydce. Po wykonaniu określonej sekwencji ruchów dolegliwości w łydce i udzie zmniejszają się lub ustępują, a ból pozostaje głównie w okolicy pośladka i kręgosłupa lędźwiowego.

Choć pacjent nadal może odczuwać ból w okolicy pleców, wycofanie się objawów z dalszej części kończyny jest istotną zmianą kliniczną.

Dlatego w MDT nie analizuje się wyłącznie natężenia bólu w skali od 0 do 10. Równie ważne może być to, czy dolegliwości zmieniają swoją lokalizację i czy przesuwają się bliżej kręgosłupa.

Czym jest peryferalizacja objawów?

Peryferalizacja jest zjawiskiem przeciwnym do centralizacji. Oznacza przemieszczanie się dolegliwości dalej od kręgosłupa, w kierunku bardziej odległych części kończyny.

Przykładowo pacjent początkowo może odczuwać ból jedynie w dolnej części pleców i pośladku, a po wykonaniu określonego ruchu dolegliwości zaczynają obejmować również udo, łydkę lub stopę.

Taka zmiana lokalizacji objawów jest dla fizjoterapeuty ważną informacją podczas badania mechanicznego. Może wskazywać, że wykonywany ruch lub zastosowany kierunek obciążenia nie wywołuje oczekiwanej reakcji i wymaga ponownej oceny.

Nie należy jednak utożsamiać peryferalizacji z każdym chwilowym zwiększeniem bólu podczas ćwiczenia. W MDT ocenia się cały przebieg reakcji – miejsce występowania objawów, ich zasięg, natężenie, zakres ruchu oraz to, co dzieje się po zakończeniu danej sekwencji ruchów.

Wskazania do metody McKenziego – kiedy warto wykonać badanie MDT?

Metoda McKenziego – MDT

Wskazania do metody McKenziego – kiedy warto wykonać badanie MDT?

Badanie według zasad MDT może być szczególnie przydatne wtedy, gdy dolegliwości wyraźnie zmieniają się pod wpływem ruchu, pozycji lub obciążenia. Sama diagnoza nie przesądza jednak o zastosowaniu konkretnego ćwiczenia – sposób postępowania wynika z reakcji pacjenta obserwowanej podczas badania.

Wskazanie 1

Ból odcinka lędźwiowego kręgosłupa

Badanie MDT może być stosowane u osób z bólem dolnej części pleców, szczególnie gdy dolegliwości wyraźnie zmieniają się w zależności od ruchu lub przyjmowanej pozycji.

  • ból nasilający się podczas siedzenia,
  • dolegliwości przy schylaniu lub prostowaniu,
  • ból podczas wstawania i zmiany pozycji,
  • objawy zmieniające się podczas chodzenia,
  • pogorszenie po długim pozostawaniu w jednej pozycji.
Rozpoznanie nie oznacza automatycznie konkretnego ćwiczenia.

W MDT o sposobie postępowania decyduje przede wszystkim reakcja objawów podczas badania. Dwie osoby z podobnym rozpoznaniem mogą wymagać zupełnie innego kierunku terapii.

Metoda McKenziego a rezonans magnetyczny – co jest ważniejsze?

Wynik rezonansu jest jednym z elementów informacji o pacjencie, ale nie mówi samodzielnie, jaki ruch należy zastosować podczas terapii.

W badaniach obrazowych często opisywane są między innymi:

  • odwodnienie krążków międzykręgowych,
  • wypukliny,
  • protruzje,
  • przepukliny,
  • zmiany zwyrodnieniowe,
  • obniżenie przestrzeni międzykręgowej.

Opis strukturalny nie pokazuje jednak, jak pacjent reaguje na siedzenie, chodzenie, schylanie czy powtarzane ruchy.

Dlatego w praktyce łączymy informacje z dokumentacji medycznej z badaniem funkcjonalnym.

Nie leczymy samego obrazu rezonansu – oceniamy przede wszystkim pacjenta, jego objawy i funkcjonowanie.

Jak wygląda terapia metodą McKenziego?

Metoda McKenziego – MDT

Jak przebiega terapia metodą McKenziego?

Postępowanie według zasad MDT rozpoczyna się od dokładnego badania. Fizjoterapeuta analizuje nie tylko miejsce i natężenie bólu, ale przede wszystkim to, jak objawy zmieniają się pod wpływem określonych ruchów, pozycji i obciążenia. Dopiero na tej podstawie dobierany jest dalszy sposób terapii.

Krok 1

Szczegółowy wywiad

Pierwszym etapem jest rozmowa o przebiegu dolegliwości. Sprawdzamy, kiedy pojawiły się objawy, gdzie są odczuwane i w jakich sytuacjach ulegają zmianie. Ważne jest również to, czy podobne epizody występowały wcześniej.

  • lokalizacja i charakter bólu,
  • ewentualne promieniowanie do kończyny,
  • wpływ siedzenia, stania i chodzenia,
  • reakcja na schylanie i prostowanie,
  • drętwienie, mrowienie lub osłabienie,
  • dotychczasowe epizody i sposoby leczenia.
Krok 2

Badanie ruchowe i powtarzane ruchy

Następnie fizjoterapeuta ocenia zakres oraz sposób wykonywania wybranych ruchów. Istotnym elementem MDT jest ich powtarzanie, ponieważ reakcja po kilku kolejnych wykonaniach może dostarczyć więcej informacji niż pojedyncza próba.

  • oceniamy zakres i jakość ruchu,
  • sprawdzamy różne kierunki ruchu,
  • wybrane ruchy wykonywane są wielokrotnie,
  • porównujemy objawy przed próbą i po niej.
Dlaczego ruch jest powtarzany?

Pierwsze wykonanie może nie zmienić objawów. Dopiero po kilku powtórzeniach ból może się zmniejszyć, zwiększyć, zmienić lokalizację albo może poprawić się zakres ruchu.

Krok 3

Analiza zachowania objawów

Po wykonaniu określonej sekwencji ponownie oceniamy ból, jego lokalizację, zakres ruchu oraz funkcję. Szczególnie ważne jest ustalenie, czy można znaleźć powtarzalną reakcję na konkretny kierunek ruchu.

Centralizacja

Objawy występujące wcześniej dalej od kręgosłupa wycofują się bliżej jego okolicy.

Peryferalizacja

Objawy zaczynają przemieszczać się dalej od kręgosłupa w kierunku kończyny.

Preferencja kierunkowa

Określony kierunek ruchu powoduje powtarzalną, korzystną zmianę objawów lub funkcji.

Krok 4

Klasyfikacja i ustalenie planu terapii

Wyniki wywiadu i badania pozwalają określić, czy obraz objawów odpowiada problemowi, w którym można zastosować postępowanie według zasad MDT. Nie każdy pacjent z bólem kręgosłupa otrzyma więc takie samo ćwiczenie.

  • interpretujemy reakcję na powtarzane ruchy,
  • określamy najbardziej odpowiedni kierunek postępowania,
  • uwzględniamy objawy neurologiczne i ograniczenia funkcjonalne,
  • oceniamy bezpieczeństwo dalszej terapii.
Ważne

Jeżeli charakter objawów nie odpowiada typowemu problemowi mechanicznemu albo pojawiają się niepokojące symptomy, pacjent może wymagać innej formy terapii lub dalszej diagnostyki medycznej.

Krok 5

Indywidualnie dobrana terapia

Na podstawie uzyskanej reakcji pacjent uczy się konkretnego sposobu postępowania. Może obejmować powtarzane ruchy, odpowiednio dobrane pozycje oraz zmianę sposobu wykonywania niektórych codziennych czynności.

  • dobieramy kierunek ruchu wynikający z badania,
  • ustalamy liczbę i częstotliwość powtórzeń,
  • uczymy prawidłowej techniki,
  • wyjaśniamy, jak obserwować reakcję organizmu,
  • w razie potrzeby stopniowo zwiększamy bodziec terapeutyczny.
Pacjent jest aktywną częścią terapii

Ćwiczenia nie ograniczają się do wizyty w gabinecie. Ważnym elementem MDT jest nauczenie pacjenta bezpiecznego wykonywania odpowiednio dobranych ruchów samodzielnie.

Krok 6

Kontrola efektów i profilaktyka nawrotów

Podczas kolejnych spotkań ponownie oceniamy objawy, ruchomość oraz codzienne funkcjonowanie. Jeżeli sytuacja się zmienia, modyfikowany jest również sposób postępowania.

  • ponownie oceniamy reakcję na ruch,
  • sprawdzamy lokalizację i zasięg objawów,
  • kontrolujemy zakres ruchu i funkcję,
  • stopniowo przygotowujemy pacjenta do większej aktywności,
  • ustalamy sposób reagowania na ewentualny nawrót dolegliwości.
Celem jest większa samodzielność pacjenta

Pacjent powinien nie tylko znać swoje ćwiczenia, ale także rozumieć, po czym poznać korzystną reakcję i jak postępować, gdy podobne dolegliwości pojawią się ponownie.

Czy metoda McKenziego obejmuje terapię manualną?

MDT jest metodą nastawioną przede wszystkim na aktywny udział pacjenta, ale w wybranych sytuacjach fizjoterapeuta może zastosować dodatkową siłę lub techniki manualne.

Zwykle rozpoczyna się od ruchów wykonywanych samodzielnie przez pacjenta. Jeżeli uzyskana odpowiedź jest niewystarczająca, a badanie wskazuje na zasadność dalszego zwiększenia bodźca, terapeuta może zastosować bardziej zaawansowaną formę pracy.

Nie oznacza to jednak, że terapia manualna jest podstawą całej metody.

Celem pozostaje możliwie duża samodzielność pacjenta i nauczenie go sposobów, które może bezpiecznie wykorzystywać poza gabinetem.

Dlaczego samodzielna praca pacjenta jest tak ważna?

Jednym z głównych założeń MDT jest ograniczenie zależności pacjenta od terapii wykonywanej wyłącznie w gabinecie.

Jeżeli określony ruch powoduje korzystną reakcję, pacjent uczy się wykonywać go samodzielnie.

Pozwala to:

  • częściej stosować odpowiednio dobrany bodziec,
  • obserwować reakcję organizmu w codziennych sytuacjach,
  • szybciej reagować na pojawienie się znanego wzorca objawów,
  • lepiej rozumieć, które ruchy i pozycje wpływają na dolegliwości,
  • stopniowo wracać do aktywności bez ciągłej potrzeby pomocy terapeuty.

Nie oznacza to pozostawienia pacjenta bez kontroli. Zadaniem fizjoterapeuty jest sprawdzenie reakcji, nauczenie prawidłowej techniki i modyfikowanie programu wraz ze zmianą objawów.

Czy ćwiczenie może chwilowo zwiększyć ból?

Nie każda zmiana intensywności bólu podczas badania oznacza pogorszenie. Fizjoterapeuta analizuje jednocześnie natężenie, lokalizację i późniejszą reakcję objawów. Przykładowo podczas wykonywania ruchu pacjent może chwilowo odczuć większy ból w dolnej części pleców, ale jednocześnie ból występujący wcześniej w łydce może się wycofać. Taka reakcja wymaga innej interpretacji niż sytuacja, w której dolegliwości zaczynają rozszerzać się z pleców w kierunku uda i łydki. Dlatego samodzielne dobieranie ćwiczeń tylko według zasady „jeżeli boli, przestań” albo „ból trzeba przećwiczyć” jest zbyt dużym uproszczeniem. Znaczenie ma charakter całej reakcji.

Kiedy metoda McKenziego nie powinna być stosowana bez dalszej diagnostyki?

Nie każdy ból kręgosłupa ma podłoże mechaniczne. Jednym z elementów badania jest rozpoznanie sytuacji, w których pacjent powinien zostać skierowany do lekarza lub na dalszą diagnostykę.

Szczególnej uwagi wymagają między innymi:

  • szybko narastające osłabienie kończyny,
  • postępujące zaburzenia czucia,
  • nowe zaburzenia oddawania moczu lub stolca,
  • zaburzenia czucia w okolicy krocza,
  • znaczne problemy z chodzeniem o niewyjaśnionej przyczynie,
  • silny ból po poważnym urazie,
  • podejrzenie złamania,
  • gorączka lub objawy ogólne towarzyszące bólowi kręgosłupa,
  • niewyjaśniona utrata masy ciała,
  • ból o nietypowym przebiegu, niezależny od ruchu i pozycji,
  • objawy neurologiczne, które wyraźnie się nasilają.

W takich sytuacjach priorytetem nie jest poszukiwanie kolejnego ćwiczenia, lecz ustalenie przyczyny objawów.

Co wyróżnia metodę McKenziego od zwykłego zestawu ćwiczeń na kręgosłup?

Najważniejszą różnicą jest sposób podejmowania decyzji. Ćwiczenie jest wynikiem badania, a nie punktem wyjścia terapii. W typowym zestawie pacjent może otrzymać kilka ćwiczeń przeznaczonych ogólnie dla osób z bólem pleców.

W MDT najpierw sprawdzamy reakcję konkretnej osoby.

Dwa przykłady:

Pacjent A
ból pleców i łydki → po określonym ruchu ból pozostaje tylko w plecach → poprawia się zakres ruchu.

Pacjent B
ból ograniczony do pleców → po tym samym ruchu pojawia się ból w pośladku i nodze → ruchomość się pogarsza.

To samo ćwiczenie wywołało dwie zupełnie różne reakcje.

Dlatego metoda McKenziego nie polega na wyszukaniu w internecie ćwiczenia przypisanego do określonego rozpoznania. Najważniejsze jest właściwe badanie i interpretacja odpowiedzi organizmu.

Metoda McKenziego – MDT

Efekty terapii – co może zauważyć pacjent?

Efekty terapii metodą McKenziego zależą od rodzaju problemu, reakcji pacjenta na dobrane postępowanie oraz regularności wykonywania zaleconych ćwiczeń. U osób, u których podczas badania stwierdzamy wyraźną odpowiedź mechaniczną, poprawa może dotyczyć zarówno objawów, jak i codziennego funkcjonowania.

Zmiana objawów

Mniejszy zasięg bólu promieniującego

U części pacjentów ból odczuwany wcześniej w dalszej części kończyny może stopniowo wycofywać się bliżej kręgosłupa. Przykładowo dolegliwości obejmujące początkowo łydkę i udo mogą pozostać jedynie w okolicy pośladka lub dolnej części pleców.

Ważna jest nie tylko intensywność bólu. Zmiana jego lokalizacji może być istotnym elementem oceny przebiegu terapii.
Ruchomość

Większa swoboda ruchu

Zmniejszeniu dolegliwości może towarzyszyć poprawa zakresu ruchu. Pacjent może zauważyć, że łatwiej się prostuje, schyla, obraca głowę lub wykonuje ruch, który wcześniej był ograniczony przez ból albo uczucie sztywności.

  • łatwiejsze prostowanie po dłuższym siedzeniu,
  • większy zakres schylania,
  • swobodniejszy obrót szyi lub tułowia,
  • mniejsze ograniczenie podczas ruchów wcześniej bolesnych.
Codzienne funkcjonowanie

Łatwiejsze wykonywanie codziennych czynności

Poprawa nie zawsze oznacza całkowite ustąpienie bólu. Ważnym efektem może być możliwość wykonywania czynności, które wcześniej szybko nasilały objawy lub wymagały częstych przerw.

  • dłuższe siedzenie bez wyraźnego nasilenia dolegliwości,
  • łatwiejsze wstawanie i zmiana pozycji,
  • większy komfort podczas chodzenia,
  • swobodniejsze prowadzenie samochodu,
  • mniej ograniczeń podczas pracy przy biurku.
Samodzielność

Większa kontrola nad własnymi objawami

Jednym z ważnych efektów terapii jest lepsze rozumienie własnych dolegliwości. Pacjent uczy się rozpoznawać ruchy i pozycje wpływające na objawy oraz wie, jak reagować na ich ponowne pojawienie się.

  • rozpoznawanie ruchów nasilających problem,
  • znajomość ruchów powodujących korzystną reakcję,
  • lepsze reagowanie na pierwsze oznaki nawrotu,
  • większa samodzielność między wizytami.
To jeden z ważnych celów MDT. Pacjent nie tylko wykonuje ćwiczenie, ale również rozumie, po czym poznać właściwą reakcję organizmu.
Aktywność

Stopniowy powrót do normalnej aktywności

Wraz z poprawą funkcji, większą swobodą ruchu i lepszą kontrolą nad objawami pacjent może stopniowo wracać do aktywności, które wcześniej ograniczał z powodu dolegliwości.

  • dłuższe spacery,
  • swobodniejsze wykonywanie obowiązków domowych,
  • powrót do pracy lub zwiększenie tolerancji pozycji roboczej,
  • stopniowy powrót do ćwiczeń i rekreacji,
  • w odpowiednim momencie także powrót do sportu.
Efekty terapii są indywidualne

Nie u każdego pacjenta pojawią się wszystkie opisane zmiany i nie zawsze następują one w tej samej kolejności. W MDT obserwujemy nie tylko natężenie bólu, ale również jego lokalizację, zakres ruchu, objawy promieniujące oraz możliwość wykonywania codziennych czynności.

Czy metoda McKenziego jest skuteczna przy każdym bólu kręgosłupa?

Nie. MDT nie jest uniwersalną metodą, która musi być skuteczniejsza od innych form fizjoterapii u każdego pacjenta. Największe znaczenie ma właściwe dopasowanie postępowania do obrazu klinicznego. W przypadku pacjentów z przewlekłym bólem dolnego odcinka kręgosłupa i rozpoznaną preferencją kierunkową odpowiednio prowadzona terapia MDT może przynosić poprawę bólu i sprawności. Inaczej wygląda sytuacja w przypadku nieswoistego ostrego lub podostrego bólu dolnego odcinka pleców bez takiej selekcji pacjentów. Samo zastosowanie metody McKenziego nie oznacza wtedy automatycznie lepszych wyników niż inne formy postępowania. To ważne również z praktycznego punktu widzenia.Dobra terapia nie polega na dopasowaniu pacjenta do metody. To sposób terapii powinien być dopasowany do pacjenta.

Metoda McKenziego w CKR

W CKR traktujemy metodę McKenziego jako jedno z narzędzi wykorzystywanych w fizjoterapii, a nie uniwersalny schemat leczenia każdego bólu kręgosłupa.

Podczas wizyty oceniamy charakter dolegliwości, funkcję, reakcję na ruch oraz aktualne możliwości pacjenta. Jeżeli obraz kliniczny wskazuje, że postępowanie według zasad MDT może być przydatne, dobieramy odpowiednie ćwiczenia i uczymy ich prawidłowego wykonywania.

Wraz ze zmianą objawów terapia może być modyfikowana. Celem jest nie tylko poprawa aktualnego funkcjonowania, ale również przekazanie pacjentowi wiedzy pozwalającej lepiej rozumieć własne dolegliwości i reagować na ich ewentualny nawrót.

Źródła:

Potrzebujesz pomocy?